I. LÍ THUYẾT

1. Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ
- Khái niệm: Phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ là các hình ảnh, số liệu,
kí hiệu, biểu đồ,…được dùng phối hợp với phương tiện ngôn ngữ
- Tác dụng: nhằm minh họa, làm rõ những nội dung trình bày
- Phân loại:
+ Trong văn học: các hình ảnh, số liệu, kí hiệu, biểu đồ
+ Trong giao tiếp: cử chỉ gật đầu, lắc đầu để biểu thị sự đồng ý hay
không đồng ý; xòe bàn tay, giơ ngón tay biểu thị số lượng nhất định

“Sao băng”
(Hồng Nhung)

“Nước biển dâng:
bài toán khó cần giải
trong thế kỉ XXI”
(Lưu Quang Hưng)

“Lũ lụt là gì? –
Nguyên nhân và tác hại”
(Mơ Kiều)

2. Đoạn văn diễn dịch, quy
nạp, song song, phối hợp

Đoạn
văn

Đặc
điểm

Vị trí câu chủ
đề

Diễn
dịch
Quy nạp
Song
song
Phối
hợp

+ Yêu cầu: hoàn thành
Phiếu học tập
+ Thời gian: 3 phút

Đoạn văn

Đặc điểm

Vị trí câu chủ đề

Diễn dịch

Trình bày vấn đề theo trình tự từ khái
Đầu đoạn văn
quát đến các ý cụ thể

Quy nạp

Trình bày các vấn đề theo trình tự từ
Cuối đoạn văn
cụ thể đến khái quát

Song song

Các câu trong đoạn văn có quan hệ
bình đẳng nhau, tập trung vào 1 nội Không có
dung nhất định.

Phối hợp

Là sự kết hợp của cách trình bày
Đầu đoạn và cuối đoạn
diễn dịch và quy nạp

DIỄN DỊCH

CÂU CHỦ ĐỀ
Ví dụ: Cây cối luôn được ví là “lá phổi xanh”.
Lá cây giúp che chắn các thành phần bụi bẩn, độc
hại có trong không khí. Nếu không có cây xanh
che bụi và các chất ô nhiễm, con người sẽ khó
thở và mắc nhiều bệnh mãn tính do không khí ô
nhiễm gây ra.
(Theo Thu Thủy).

QUY NẠP

Ví dụ: Người ta tin rằng mỗi người sống trên cuộc đời
này đều có một ngôi sao chiếu mệnh. Sao băng (sao
đổi ngôi) đồng nghĩa với việc người đó chết. Nên nhìn
thấy sao băng, người ta cho rằng đã có một ai đó
chết. Sao đổi ngôi có thể là báo hiệu của một hiện
tượng nào đó (thay đổi một triều đại,…). Một số quan
niệm khác lại cho rằng sao băng là một hình tượng
đẹp. Nó tượng trưng cho tình yêu đôi lứa. Và tất
nhiên, những quan điểm trên đều không có cơ sở
khoa học.
(Theo
Hồng
Nhung).
CÂU CHỦ ĐỀ

SONG SONG

Ví dụ: Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường
học. Chúng thẳng tay chém giết những người
yêu nước thương nòi của ta. Chúng tắm các
cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.
(Hồ Chí Minh).
 Đoạn văn này gồm những câu có quan hệ bình
đẳng với nhau cùng làm rõ ý khái quát nêu ở
phần trước: Hành động của chúng trái hẳn với
nhân đạo và chính nghĩa.

PHỐI HỢP

CÂU CHỦ ĐỀ
Ví dụ: Các con vật trong nhà có xu hướng mang lại
một cảm giác bình yên cho trẻ. Một số trẻ nhỏ
thường có cảm giác thoải mái khi ở cạnh những con
vật nuôi hơn là khi ở bên người khác. Cũng giống như
người lớn, trẻ thường thích ở bên những con thú cưng
khi chúng cảm thấy buồn, giận dữ hay khó chịu. Thật
kì diệu, những con vật nuôi sẽ mang đến sự yên
bình trong mọi tình huống và luôn dành cho con
người một tình yêu vô điều kiện.
(Theo Thùy Dương).
CÂU CHỦ ĐỀ

SƠ ĐỒ CÁCH VIẾT ĐOẠN VĂN

Bài tập 1
- Tác dụng của việc sử dụng
biểu đồ trong văn bản: nhằm
minh họa rõ ràng, giúp người
đọc nhận ra ngay một nội
dung quan trọng của bài viết:
Trong vòng 120 năm, mực nước
biển đã dâng lên 20cm.

Bài tập 2

Hoàn thành phiếu học tập
Thời gian: 5 phút

CÂU

Các số liệu

Tác dụng

A

- 40% dân số
- 600 triệu người
- 10 mét

- Nói rõ tỉ lệ dân cư ngụ gần biển
- Nói rõ số lượng người sống trong
khu vực cao hơn mực nước biển không
nhiều.
 Số người sống gần biển, chịu ảnh
hưởng của hiện tượng nước biển
dâng là rất lớn.

B

- 28/ 64 tỉnh thành
- 3000 kilomet.

Nêu cụ thể số tỉnh thành ven biển
trên tổng số tỉnh thành và số km
đường bờ biển của Việt Nam.

Ví dụ

Các số liệu

Tác dụng

c. Về diện tích, biển và đại dương 72% bề mặt Cụ thể hóa số tỉ lệ, diện tích biển
bao phủ 72% bề mặt trái đất
trái đất
và đại dương so với diện tích bề
mặt Trái đất (chiếm hơn 2/3)

d. Dự kiến vào cuối thế kỉ tới, khoảng
mực nước biển sẽ tăng lên trong 85cm
khoảng 35-85cm

35- Nêu dự kiến cụ thể về mức tăng
của nước biển vào cuối thế kỉ tới.

Xếp mỗi đoạn văn dưới đây vào kiểu phù hợp: đoạn
văn diễn dịch, đoạn văn quy nạp, đoạn văn song
song, đoạn văn phối hợp. Chỉ ra câu chủ đề của mỗi
đoạn văn (trừ đoạn văn song song).

Đi Qua

Bắt đầu bài học

a) Bên cạnh thủy triều, mực nước biển còn bị ảnh
hưởng bởi tác động của khối không khí trên mặt
biển, đặc biệt là gió. Không chỉ góp phần tạo nên
các hoàn lưu và dòng chảy trên biển, gió còn khiến
cho mực nước dâng cao hơn hay hạ thấp xuống.
Tác động của gió và áp suất khí quyển trở nên rõ
ràng nhất khi xảy ra bão. (Theo Lưu Quang Hưng)
Diễn dịch : Câu chủ đề của đoạn văn: Bên cạnh thủy
triều, mực nước biển còn bị ảnh hưởng bởi tác động của
khối không khí trên mặt biển, đặc biệt là gió.

b) Mưa lớn kéo dài ở các vùng đồng bằng
(như ở các vùng đồng bằng thuộc miền Trung
nước ta) khiến cho nước trên các con sông
không kịp thoát, gây ra ngập úng. Ngoài ra,
mưa lớn kéo dài còn hình thành nên các con lũ
quét, lũ ống gây ra những thiệt hại nặng nề về
người và của. (Theo Mơ Kiều)

Kiểu đoạn văn song song

c) Mỗi con lũ đi qua đều càn quét phá hủy không biết
bao nhiêu nhà dân, mương rẫy, giết hại các loại động
vật. Ngoài ra, tình trạng bão lũ kéo dài còn khiến cho
việc trồng trọt bị ảnh hưởng: các loại cây lương thực vì
bị ngập úng mà chết, nguồn thực phẩm trở nên khan
hiếm. Có thể nói lũ lụt gây nhiều thiệt hại trực tiếp về
vật chất đối với người dân. (Theo Mơ Kiều)
Quy nạp: Câu chủ đề của đoạn văn: Có thể nói lũ lụt
gây nhiều thiệt hại trực tiếp về vật chất đối với người
dân.

d) Không chỉ gây thiệt hại về về vật chất mà lũ lụt còn gây
thiệt hại cả về con người, cướp đi sinh mạng của rất nhiều
người. Điển hình là lũ lụt sông Dương Tử ở Trung Quốc
năm 1911 đã khiến cho 100 00 người chết, hay lũ lụt đồng
bằng sông Hồng năm 1971 khiến cho 594 người chết và
hơn 100000 người bị thương nặng. Như vậy, có thể thấy lũ
lụt gây thiệt hại nghiêm trọng về người. (Theo Mơ Kiều)
Phối hợp: Câu chủ đề của đoạn văn:
- Không chỉ gây thiệt hại về về vật chất mà lũ lụt còn gây thiệt
hại cả về con người, cướp đi sinh mạng của rất nhiều người.
- Như vậy, có thể thấy lũ lụt gây thiệt hại nghiêm trọng về
người.

Bài tập 4

Đề 1) Viết một đoạn văn
diễn dịch (khoảng 5 – 7
dòng) trình bày suy nghĩ của
em về ảnh hưởng của hiện
tượng nước biển dâng đối
với đời sống con người. Chỉ
ra câu chủ đề trong đoạn văn
đó.

Đề 2) Viết một đoạn văn
quy nạp (khoảng 5 – 7
dòng) trình bày suy nghĩ
của em về tác hại của lũ
lụt. Chỉ ra câu chủ đề
trong đoạn văn đó.

Đề số 1
Hiện
đề đáng
đáng
Hiện tượng
tượng nước biển dâng là một trong những vấn đề
lo ngại,
ngại, tác
tác động
động trực
trực tiếp
tiếp đến
đến cuộc
cuộc sống
sống của
của chúng ta ngày nay.
nay.
lo
Nó gây ra những hậu quả khôn lường như: tình trạng ngập lụt
ngày càng tăng đối với các khu vực đất thấp, tăng tốc độ xói
mòn dọc theo các bờ biển và làm tăng độ mặn tại các cửa và
nguồn  nước ngầm. Bên cạnh đó, khi nước biển dâng cao lên
nhanh chóng, nó trực tiếp phá hủy đến các hệ thống sông ngòi
và nước ngầm của thành phố, khiến nguy cơ thiếu nước ngọt
trầm trọng, dần dần sẽ ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt của
người dân.

Đề số 2
Trận lũ đã đi qua để lại bao cảnh thương tâm khiến nhiều
người nông dân "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", không
quản ngại "một nắng hai sương" giờ lại tay trắng. Nhà cửa,
ruộng vườn, trâu bò đất trôi theo dòng nước lũ. Chỉ mới tháng
trước ở đây còn là mội khu dân cư đông đúc mà bây giờ đã là
bãi đất bằng. Không chỉ có thế, trận lũ còn cướp đi bao sinh
mạng người vô tội. Bao gia đình lâm vào cảnh "tan đàn sẻ
nghé": đứa trẻ mắt đỏ hoe gọi cha, người vợ mất chồng, người
những
thảm
họahọa
mẹ mất con. Nói tóm lại,
lại, lũlũlụt
lụtlàlàmột
mộttrong
trong
những
thảm
nguy hiểm nhất trên thế giới. 

Rubic đánh giá đoạn văn
Tiêu chí đánh giá

Hình
thức

Nội
dung

Thang
điểm

Trình bày đoạn văn theo đúng phép diễn dịch/ quy nạp

1 điểm

Trình bày, sử dụng đúng, chú thích rõ câu chủ đề.

1 điểm

Đảm bảo dung lượng 5-7 câu. Diễn đạt mạch lạc, rõ ý,
đúng chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt

1 điểm

Nêu ảnh hưởng của lũ lụt/ nước biển dâng đối với cuộc
sống con người.

3 điểm

Nêu được cảm xúc của em về hiện tượng lũ lụt/nước biển
dâng.

3 điểm

Có sử dụng kết hợp BPTT

1 điểm

Tổng điểm

Số điểm
đạt được